Depresja nie wybiera kierunku studiów, stopnia naukowego ani stanowiska. Może dotknąć każdego z nas.

23 lutego, w Ogólnopolskim Dniu Walki z Depresją, warto zwrócić uwagę na problem, który dotyczy także środowiska akademickiego. Depresja może dotknąć studentów, doktorantów, pracowników naukowych, dydaktycznych i administracyjnych – niezależnie od wieku czy sytuacji życiowej.
Według Światowej Organizacji Zdrowia depresja dotyczy ponad 280 milionów osób na świecie. Może znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie, naukę, pracę i relacje z innymi.
W środowisku akademickim objawy depresji nie zawsze są łatwe do zauważenia. Duże wymagania, presja związana z wynikami, konieczność ciągłego uczenia się, praca pod presją czasu czy perfekcjonizm mogą sprawiać, że trudności psychiczne są długo ukrywane – także przed samym sobą. Ktoś może nadal prowadzić zajęcia, pisać publikacje, chodzić na wykłady czy wywiązywać się z obowiązków, a jednocześnie coraz trudniej radzić sobie z codziennością.

Czym jest depresja?

Depresja to coś więcej niż smutek, przemęczenie czy chwilowy spadek formy. Jest zaburzeniem, które może wpływać na emocje, sposób myślenia, motywację i codzienne funkcjonowanie.
Jednym z ważnych sygnałów jest utrzymująca się zmiana w porównaniu z tym, jak dana osoba funkcjonowała wcześniej. Może pojawić się między innymi:

• obniżony nastrój lub poczucie przygnębienia,
• utrata zainteresowań i trudność w odczuwaniu przyjemności,
• problemy z koncentracją, pamięcią i podejmowaniem decyzji,
• zaburzenia snu – zarówno bezsenność, jak i nadmierna senność,
• zmiana apetytu,
• poczucie winy, bezwartościowości lub nasilona samokrytyka,
• spadek energii i motywacji,
• myśli rezygnacyjne lub samobójcze.

Nie każdy doświadcza wszystkich tych objawów. Ich nasilenie również może być różne.

Skąd bierze się depresja?

Nie odkryto jednej przyczyny depresji. Zwykle jest ona związana ze współdziałaniem różnych czynników – biologicznych, psychologicznych i społecznych.
Znaczenie mogą mieć między innymi predyspozycje biologiczne i genetyczne, inne choroby i stan zdrowia, sposób radzenia sobie ze stresem, utrwalone sposoby myślenia, niska samoocena czy nadmierny perfekcjonizm. Nie bez znaczenia są również warunki życia – przewlekły stres, przeciążenie obowiązkami, samotność, brak wsparcia czy trudne doświadczenia.
Dlatego depresji nie można sprowadzić do stwierdzenia, że ktoś „za dużo się przejmuje” albo „powinien bardziej się postarać”. Depresja nie jest oznaką słabości. Może dotknąć również osoby ambitne, odpowiedzialne i dobrze radzące sobie z obowiązkami.

Co możesz zrobić, jeśli zauważasz u siebie niepokojące objawy?

Przede wszystkim warto ich nie ignorować. Jeśli przez dłuższy czas czujesz się inaczej niż zwykle, brakuje Ci energii, coraz trudniej jest Ci się skoncentrować albo rzeczy, które wcześniej sprawiały Ci przyjemność, przestają mieć znaczenie – to dobry moment, żeby poszukać wsparcia.
Pomocne może być:

• porozmawianie z kimś, komu ufasz – nie trzeba od razu mieć gotowego rozwiązania;
• kontakt ze specjalistą – psychologiem, psychoterapeutą lub psychiatrą;
• utrzymywanie kontaktu z innymi, nawet jeśli masz ochotę się wycofać;
• dbanie o podstawowe potrzeby – regularny sen, posiłki i choćby niewielką ilość ruchu;
• ograniczenie nadmiernych wymagań wobec siebie – w trudniejszym okresie „zrobić wystarczająco dobrze” może być ważniejsze niż zrobić wszystko perfekcyjnie.

Depresję można leczyć

Sposób leczenia zależy od rodzaju i nasilenia objawów oraz indywidualnej sytuacji danej osoby. W zależności od potrzeb stosuje się psychoterapię, farmakoterapię lub połączenie obu tych metod. W ciężkich przypadkach może być potrzebne bardziej intensywne leczenie, w tym pobyt w szpitalu.
Kiedy warto poszukać pomocy?
Nie warto czekać, aż trudności staną się nie do zniesienia. Szczególnie ważne jest skonsultowanie się ze specjalistą, jeśli:

• obniżony nastrój lub inne objawy utrzymują się przez co najmniej dwa tygodnie,
• coraz trudniej jest Ci funkcjonować na uczelni, w pracy lub w relacjach,
• zauważasz wyraźną zmianę swojego zachowania lub codziennego rytmu,
• pojawiają się myśli o śmierci, samookaleczeniu lub samobójstwie.

Jeśli pojawiają się myśli samobójcze lub poczucie, że możesz zrobić sobie krzywdę, nie zostawaj z tym sam/a. Poszukaj natychmiastowej pomocy i skontaktuj się z pogotowiem ratunkowym lub najbliższym oddziałem ratunkowym.

Nie trzeba radzić sobie w samotności

Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją jest okazją, by przypomnieć, że zdrowie psychiczne jest częścią zdrowia w ogóle – również wtedy, gdy z zewnątrz wszystko wydaje się być w porządku.
W środowisku akademickim szczególnie łatwo przyzwyczaić się do funkcjonowania na wysokich obrotach i traktować zmęczenie, przeciążenie czy spadek nastroju jako coś, co trzeba po prostu „przeczekać”.
Nie zawsze trzeba i można.
Jeśli coś się zmieniło i coraz trudniej jest Ci funkcjonować, warto o tym powiedzieć i poszukać pomocy. Depresję można leczyć.