Światowy Dzień Walki z Chorobą Alzheimera - pamięć potrzebuje troski w każdym wieku

21 września przypada Światowy Dzień Walki z Chorobą Alzheimera. To moment, w którym głośniej mówimy o jednym z najtrudniejszych wyzwań współczesności. Żyjemy coraz dłużej, a wraz z tym rośnie liczba osób zmagających się z demencją - i to właśnie Alzheimer jest jej najczęstszą przyczyną.

To nie tylko suche statystyki czy diagnozy medyczne. Ta choroba dotyka całych rodzin, wywraca do góry nogami codzienność, zmienia relacje i odbiera poczucie bezpieczeństwa. Właśnie dlatego tak ważna jest codzienna profilaktyka oraz uważność na pierwsze, drobne symptomy.

Czym właściwie jest choroba Alzheimera?

Alzheimer to postępująca choroba mózgu, która stopniowo odbiera pamięć, jasność myślenia, zdolność swobodnej rozmowy i samodzielność. Zmiany nie dzieją się z dnia na dzień - rozwijają się po cichu, często latami, przez co na początku łatwo zrzucić je na karb zwykłego zmęczenia czy „naturalnego starzenia się”.

Na jakie sygnały warto zwrócić szczególną uwagę?

• ciągłe zapominanie świeżych informacji i ustaleń,
• zadawanie w kółko tych samych pytań lub opowiadanie tej samej historii,
• gubienie się w dobrze znanych miejscach i mylenie dat,
• zawieszanie się podczas rozmowy i trudności w doborze słów,
• nagłe zmiany nastroju, nieuzasadniona drażliwość lub zamykanie się w sobie,
• kłopoty z prostymi, codziennymi czynnościami, takimi jak zrobienie herbaty czy opłacenie rachunków.

Na poziomie biologicznym w mózgu odkładają się wtedy nieprawidłowe białka (beta-amyloid i tau), co z czasem prowadzi do obumierania neuronów i pogorszenia sprawności umysłowej.

„Still Alice” - choroba, która nie wybiera

Niezwykle poruszającym i prawdziwym obrazem tej rzeczywistości jest film „Still Alice” (w Polsce pod tytułem „Motyl Still Alice”) z nagrodzoną Oscarem rolą Julianne Moore. Główna bohaterka to ceniona profesor lingwistyki - kobieta aktywna zawodowo, mająca szczęśliwą rodzinę i pasje, u której niespodziewanie zaczynają pojawiać się kłopoty z pamięcią.

Ten film dobitnie pokazuje, że Alzheimer to nie tylko „choroba sędziwego wieku”. Może dotknąć każdego - ludzi pełnych energii, błyskotliwych i mających wielkie plany. Przede wszystkim jednak obnaża emocjonalną stronę choroby: lęk przed utratą niezależności, ale też ogromną potrzebę godności, bliskości i obecności drugiego człowieka.

Historia Alice przypomina nam o trzech kluczowych rzeczach:

• o empatii i cierpliwości wobec tych, którzy chorują,
• o tym, jak bezcenne jest oparcie w rodzinie i przyjaciołach,
• o dbaniu o sprawność mózgu na długo przed tym, zanim pojawią się jakiekolwiek objawy.

Co możemy zrobić dla swojego mózgu już dzisiaj?

Choć medycyna nie zna jeszcze leku, który całkowicie uchroniłby nas przed Alzheimerem, współczesna nauka daje sporo nadziei. Z raportu prestiżowej komisji The Lancet wynika, że nawet około 40% przypadków otępienia wiąże się z czynnikami, na które mamy realny wpływ każdego dnia.

Ruch i aktywność fizyczna

Ciało i umysł to naczynia połączone. Regularna aktywność dotlenia mózg, wspiera tworzenie nowych połączeń nerwowych i wycisza stany zapalne. Wystarczą proste nawyki:

• codzienne spacery,
• rekreacyjna jazda na rowerze,
• pływanie,
• lekkie ćwiczenia gimnastyczne lub siłowe dopasowane do wieku i możliwości.

Osoby aktywne ruchowo znacznie dłużej cieszą się sprawnością intelektualną.

Jedzenie, które karmi mózg: dieta śródziemnomorska i styl MIND

To, co kładziemy na talerzu, ma bezpośredni wpływ na stan naszych naczyń krwionośnych i komórek nerwowych. Najlepsze efekty przynosi dieta bogata w świeże, nieprzetworzone produkty:

• warzywa zielone i liściaste,
• owoce jagodowe (jagody, borówki, maliny),
• ryby morskie,
• dobrej jakości oliwę z oliwek,
• orzechy i nasiona,
• produkty pełnoziarniste.

Ograniczenie fast foodów, wysoko przetworzonej żywności oraz nadmiaru cukru to jedna z najlepszych przysług, jaką możemy zrobić własnej pamięci.

Gimnastyka umysłu i ciekawość świata

Mózg kocha wyzwania - niezależnie od tego, ile mamy lat. Warto stymulować go na co dzień poprzez:

• naukę języków obcych,
• czytanie książek i artykułów,
• grę na instrumentach,
• rozwiązywanie krzyżówek, łamigłówek czy gier planszowych,
• odkrywanie nowych pasji i uczenie się nowych rzeczy.

Taka aktywność buduje tzw. rezerwę poznawczą - sieć awaryjną mózgu, która w razie choroby pozwala dłużej utrzymać samodzielność.

Bliskie relacje z ludźmi

Poczucie osamotnienia i izolacja działają na mózg destrukcyjnie. Rozmowy z bliskimi, spotkania z przyjaciółmi i poczucie przynależności to naturalna tarcza ochronna dla naszej psychiki i układu nerwowego.

Zdrowy sen i czas na regenerację

Kiedy śpimy, mózg wcale nie próżnuje - to wtedy uruchamia się system oczyszczania z toksycznych produktów przemiany materii, w tym ze wspomnianego beta-amyloidu. Przewlekłe zarywanie nocy i problemy ze snem po prostu przeciążają układ nerwowy.

Troska o zdrowie całego organizmu

To, co szkodzi sercu i naczyniom, szkodzi również głowie. Warto trzymać pod kontrolą:

• ciśnienie tętnicze,
• poziom cukru (cukrzycę),
• masę ciała,
• nastroje depresyjne i przewlekły stres,
• nawyk palenia papierosów.

Regularne badania kontrolne i dbanie o kondycję psychiczną to podstawa profilaktyki.

Kiedy nie czekać i pójść do specjalisty?

Nie warto zwlekać z wizytą u neurologa, lekarza rodzinnego lub neuropsychologa, jeśli u siebie lub kogoś bliskiego widzisz:

• coraz częstsze luki w pamięci i zapominanie ważnych spraw,
• bezradność przy planowaniu i załatwianiu formalności,
• wyraźną dezorientację,
• wyczuwalną zmianę charakteru, niepokojące wycofanie lub chwiejność nastroju,
• trudności w radzeniu sobie z prostymi obowiązkami.

Szybkie postawienie diagnozy daje czas na wdrożenie leczenia łagodzącego objawy, rehabilitację poznawczą oraz poukładanie wsparcia dla całej rodziny.

Pamięć potrzebuje troski - każdego dnia

Światowy Dzień Walki z Chorobą Alzheimera przypomina, że o sprawność umysłu dbamy drobnymi wyborami każdego dnia. Nie chodzi o rygorystyczny, idealny tryb życia, ale o proste gesty: spacer, dobrą książkę, chwilę wytchnienia, spotkanie przy herbacie i życzliwość wobec samego siebie.

To także dzień, w którym myślimy z ogromnym szacunkiem o opiekunach osób chorujących. Często są to ludzie niewidoczni, zmęczeni i samotni w swoim trudzie. Pamiętajmy, że zwykłe zainteresowanie, pomoc w codziennych sprawach czy po prostu chwila rozmowy potrafią być dla nich bezcennym wsparciem.